Alle maatschappelijke en economische sectoren in Nederland zijn wel bij één of meer thema’s betrokken. Dit laat zien dat de energietransitie een sector overstijgende opgave is en onderstreept de noodzaak tot samenwerking tussen organisaties.

Binnen al deze thema’s zien we vergelijkbare processtappen: van oriënteren op de huidige situatie en opgaven, naar het ontwikkelen van scenario’s, oplossingen en plannen, het creëren van draagvlak en besluitvorming, tot aan uitvoering, monitoring en bijsturing. In alle thema’s en processtappen speelt locatie een cruciale rol - de energietransitie is onlosmakelijk verbonden met ruimte. En GIS is daarbij het instrumentarium. Dat laten we graag zien aan de hand van een aantal concrete voorbeelden.

Bouwen aan het duurzame energiesysteem (Bron: Esri Nederland)

© Esri Nederland

Samenwerken aan het versterken van de energie-infrastructuur.
Overal moet de energie-infrastructuur worden versterkt en aangepast om de overgang naar het duurzame energiesysteem mogelijk te maken. De komende jaren vinden enorme investeringen plaats in de aanleg, uitbreiding en verzwaring van netwerken en stations voor energietransport (elektriciteit, warmte, groen gas, waterstof). Inclusief de aanleg van een laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen. Dat draait allemaal om de vraag waar moeten welke aanpassingen van de energie-infrastructuur plaatsvinden. Meer in detail zoeken netbeheerders, warmtebedrijven, gemeenten, ingenieursbureaus, aannemers samen naar oplossingen die deze uitzonderlijk omvangrijke en complexe ruimtelijke opgave helpen te versnellen. Dat gaat dan om onder meer slimme tracéstudies en engineering, locatieplanning voor elektriciteitsstations, werkvoorbereiding en planning, monitoring van de voortgang etc. Hiervoor moet heel veel data worden verwerkt en uitgewisseld. Integrale, datagedreven gebiedsgerichte samenwerking op basis van GIS leidt aantoonbaar tot procesversnelling.

Ruimtelijk programmeren van het energiesysteem.
Beleid, strategie, planning en ruimtelijke inpassing van het toekomstig energiesysteem is neergelegd in wet- en regelgeving en uitgewerkt in diverse bestuurlijke documenten. Dat betreft onder meer de RES, warmtevisies en gebiedsprogramma’s. Centraal staat de vraag waar komt wat, wanneer en hoe wordt dat ruimtelijk afgestemd en ingepast. En dan is van belang dat de energietransitie niet de enige opgave is, dat er niet alleen vanuit de energiesector ruimteclaims liggen. Ook voor woningbouw, bedrijventerreinen, natuur, klimaatadaptatie en defensie en veiligheid en andere opgaven en ambities is ruimte nodig. Dit vraagstuk van ruimtelijke planning gaat van globaal en strategisch op rijksniveau tot zeer gedetailleerd en praktisch op lokaal niveau. Onder de streep komt het steeds neer op hetzelfde sturing, regie en betere keuzes door inzicht in ruimtelijke samenhang. Geografie en GIS zijn bij uitstek de middelen die deze integraliteit inzichtelijk in beeld brengen en daarmee grip geven.

H10 Met GIS bouwen aan het duurzame energiesysteem

Optimale balans vraag en aanbod door slim lokaal energiemanagement.
Lokaal energiemanagement gaat om het afstemmen van vraag, aanbod en opslag van energie op lokaal niveau, met energiehubs en andere oplossingen voor het delen van energie. Daarvoor is een real-time ruimtelijk inzicht in de lokale vraag en het aanbod van energie de basis. Energieleveranciers, grootverbruikers en beheerders van de infrastructuur werken samen om dat binnen een afgebakend gebied, bijvoorbeeld een bedrijventerrein te realiseren. Daarbij ondersteund door GIS voor locatiegerichte analyses, scenarioberekeningen en planningen.

Onderbouwde locatiekeuze voor realiseren duurzame opwek.
De energietransitie is het meest zichtbaar door het opwekken van duurzame energie, met windturbines, zonnepanelen of geothermie. Installaties voor energieopwekking hebben veel impact op onze leefomgeving. Letterlijk in de vorm van het ruimtebeslag (zonnevelden) of meer indirect door de visuele en akoestische effecten (windturbines). Centraal staat de vraag waar energie duurzaam kan worden opgewekt (en opgeslagen). Energiebedrijven, netbeheerders, overheden, investeerders, ontwerpers en bouwers zoeken samen naar de best passende locaties. Goede participatie met omwonenden en andere belanghebbenden is cruciaal. Ruimtelijke analyses spelen een onmisbare rol in de analyses, plannen, afwegingen en besluitvorming rond de locatiekeuze.

De transitie naar een duurzaam energiesysteem vindt plaats op verschillende schaalniveaus, met focus op vijf belangrijke thema’s. Deze thema’s samen vormen de basis voor het nieuwe, duurzame energiesysteem. En elk thema heeft een geografische dimensie.

Doeltreffende investeringen in verduurzamen van de gebouwde omgeving, industrie en mobiliteit.
Energie die je niet verbruikt, hoef je ook niet op te wekken. Anders gezegd, het besparen op energie door verduurzamingsmaatregelen is misschien wel de meest fundamentele bijdrage aan de vermindering van de CO2-uitstoot. GIS geeft inzicht in de huidige situatie met betrekking tot de energiebehoefte, voorgenomen maatregelen en planningen. Deze inzichten laten zien waar welke maatregelen de meeste impact hebben en zijn de basis voor slimme investeringen.